KILALAHON NATON ANG TUMANDOK NGA MANUNOLAT KAG ANG IYA MGA SINULATAN; APRIL GUILLANO VASQUEZ

APRIL GUILLANO VASQUEZ

Mamalaybay kag Manunolat sa pulong Hiligaynon kag Ingles

Isa ka iloy kag mahuyogon magsulat si April Guillano Vasquez. Sia ang natawo sang Abril 26,1977, kag anak sang magtiayon nga Efren Guillano kag Shirley Gallego sang Brgy. Bito-on, distrito sang Jaro, syudad sang Iloilo. Sia ang nakatapos sang B.S. Accountancy sa University of San Agustin. Sang nagabutho sia sa kolehiyo, nabantala sa Yuhum Magazine ang iya mga sinulatan sa Hiligaynon kag Ingles nga mga malip-ot nga sugilanon kag nobelita.

Sang naga-obra sia sadto sa pribado nga kompanya nga KCFAPI, nangin news correspondent sia sang The Cross nga sadto supplementary paper sang CBCP news. Nangin una nga editor, kag contributing writer man sia sang Bits and Pieces nga weekly bulletin sang The Feast Iloilo (Light of Jesus Family). Halin tuig 2013 tubtob 2020, ang iya mga sinulatan sa Hiligaynon nga pulong kasubong sang malip-ot nga sugilanon, nobela, nobelita, salaysay, kag sa komiks ang makita sa Hiligaynon Magazine sang Manila Bulletin Publishing Corp.

May yara man sia sang mga sinulatan sa pulong nga Ingles sa lima ka mga libro nga ginbalhag sang Ukiyoto Publishing nga may mga cover title nga “Magkasintahan” (series) kag The Wait, kag pinili nga mga binalaybay sa pulong nga Filipino sa libro nga “Mga Hay Naku nga Pasko!”.Nakaagom sia sang pagkilala bilang isa sa mga “Finisher’s Medal” sa 15-Day ECQ Poetry Challenge sa online nga pagpasakop sa pagsulat sang binalaybay sang San Anselmo Publications sang tuig 2021.

Ang iya malip-ot nga sugilanon nga ginatig-ulohan “The Promise of a New Morning” naupod man sa libro nga Agwat Hilom nga antolohiya sang National Commission for Culture & the Arts kag National Committee on Literary Arts. Napilian man sa TLDTD Journal 4 kag 11 ang iya mga binalaybay nga ginatig-ulohan “Mag-abot Ka Na!” kag “Manogpanggas”. Mabasahan sa Owamat Vol. 3 sang Pasyon Komiks ang iya malip-ot nga sugilanon nga may tig-ulo nga “Dolorosa”. Nabalhag man ang iya pila ka artikulo, kag nagdaog niya nga binalaybay sa Filipino nga may titulo nga “Busilak” sa Blossoms Magazines sang ME Publications.

Makita sa nanari-sari nga mga online/digital platform ang pila niya ka sinulatan nga nakaagom sang padya, kag ginabantala man sang Sumakwelan Iloilo, Inc. sa Facebook. Dugang pa, mabatian man sa kahanginan ang iya sinulatan sa DYRI RMN Iloilo halin tuig 2025 tubtob karon. Isa sia ka rehistrado nga manunolat sang National Book Development Board halin tuig 2021 tubtob karon. Isa man sia ka manogbadbad (translator) sang Hiligaynon gikan sa Ingles nga pulong sang mga sinulatan angut sa mga research papers, master’s thesis, kag iban pa.

Bilang manunolat, sia kag ang pila niya ka mga sinulatan ang nangin subject man sa pagtuon sang mga AB English students sang West Visayas State University, kag research papers sa senior school sang Central Philippine University.

Bilang isa sa mga nagatib-ong sa pagpasanyog kag pag-amlig sang pulong Hiligaynon, sia ang aktibo nga katapu kag Press Information Officer ukon Manogbantala sang Sumakwelan Iloilo,Inc. Padayon sia nga nagabalay sang mga dinalan agod makapaambit sang yuhom sa mga bumalasa ukon tagpalamati sa pihak sang mga panghakat sa iya ikaayong lawas kag kakulangan pisikal.

***

Mga sinulatan ni April Guillano Vasquez

MAKINA

“ ‘Nay! ‘Nay!” nagahangos ko nga singgitan sang magsampot sa mayor nga pwertahan sang

amon puloy-an.

“Ano ‘to, Inday?” maabtik nga sabat ni Nanay, nga nagtika sing hinali gikan sa malaba kag duag

puti nga kurtina sang bintana nga iya ayhan ginpalipdan sa amon hulot-balatonan. Manayanaya

ang medyo nagakurinot na nga nawong ni Nanay. May matam-is nga yuhum ang iya mga mata,

kag nagpasundayag ang iya maputi nga mga ngipon.

“ ‘Nay, sa madason na gali nga Lunes masugod ang klase namon! Ti, waay pa ‘ko sang

uniporme!” nabungat ko nga daw ginalagas ang paginhawa.

“Ay, sus! Pensar ko kon ano gid, nga daw nakakita ka sang murto! Waay problema a. Ako ang

bahala!” sabat ni Nanay, nga medyo nagtaas ang magtimbang nga kilay kag ang sag-ang sa iya

pasalig.

Nadumdoman ko, isa gali ka sastre ukon nagapanahi sang panapton si Nanay. Gani, wala gali

ako sang dapat nga kabalak-an. Hinali nagraguok sing matunog ang akon tiyan, kag ayhan nabatian ni Nanay.

“Ang dala kahapon ni Tatay mo nga litson baboy halin sa piyesta ginhimo ko nga litson paksiw.

Ara ‘to sa lamesa.”

Gilayon ako nga nagpadulong sa kusina. Abaw! Paborito ko gid ‘bi ang litson paksiw nga ginluto

ni Nanay. Kon manogluto sang pagkaon nga manamit para sa panimalay, nagapanguna sa akon

listahan si Nanay.

“ ‘Nay, waay ‘kapanghugas sang mga kutsara?” matunog ko nga pamangkot sang masapwan nga

waay sang unod ang bulotangan sang mga tinidor kag kutsara.

“Ara dira sa lababo. Nahugasan na ina. Laswahi anay sang bag-o ginpabukalan nga tubi,”

matunog niya nga sabat halin sa sala.

Nangalot ako sang akon tingkoy. Ginhulohikap ang akon nagaraguok nga tiyan. Apang kinahanglan ko pa gali nga mag-init sang tubi para ilaswa sa nahugasan na nga mga tinidor kag

kutsara. Tama abi katinlo kag kauti kay Nanay ilabi na gid sa pangginawi sa amon sulod-balay.

“ ‘Nay, diin ang takore?” Dungan sampok ang akon mga kilay.

“Ay, Inday, puro na lang bala kamo ‘Nanay’. ‘Nanay, sa diin na ang amo ni…Nanay…Nanay’

Paano na lang na ‘bi kon waay na ‘ko?” ang iya kulomuron.

Dayon, hinali sia nagtika sa pwertahan sang kusina. Nakapisik ako sa kakibot.

“Ara sa idalom nga kabinet, tadlong sang lababo,” dugang niya, nga daw nagkurisong, apang

may manipis nga yuhom ang iya mga bibig.

Maabtik ako nga nagbutang sang tubig sa takore sang akon ini makita. Gintungtong ini sa ibabaw

sang gas stove burner kag ginpasiga. Samtang nabatian ko nga may nagakanta gikan sa sala.

“Lumabaylabay nga daw aso, aso na lamang…Ang tanan-tanan nga butang sa kalibutan

Ang mga matam-is, ahay! Nagapait man, ahay! Sa gihapon, ahay! Umalagi lamang.”

Ang tingog ni Nanay nga naga-ambahanon, kasubong nga nagguyod sang akon mga tikang agod

sia lantawon.

Nagpalapit ako sa pwertahan kag nagtika sa hulot-balatonan. Si Nanay nagalingkod sa atubang

sang iya makina nga ginagamit sa pagpanahi sang panapton. Nagahana sia nga tahion ang duag

puti nga tela para sa akon uniporme. Napihak lang nga bahin sang iya bayhon ang akon makita. Apang athagon sa akon panan-awan ang manayanaya niya nga nawong samtang ginakanta sing mahinay ang matahum nga lanton. Amat-amat niya nga ginsikaran ang pedal sang makina. Nagbalikid sia sa akon nahamtangan kag dayon nagdulog sang iya ginabuhat.

“Inday, ang akon makina ha…” Angay bala nga may luyag sia ipalab-ot samtang nagatulok sing

mainanggaon sa akon. Dayon tumindog sia kag nagpalapit sa akon.

“Inday, nahidlaw bala ako sa imo,” tuman ka lugmay nga nasiling ni Nanay, dungan ginhulohikap sang iya palad ang akon nawala nga guya nga may pagdalu. Sa iya mga mata nga huloyhuluyon, nagsanag ang iloynon nga pagpalangga sa akon.

“Nahidlaw man ako sa imo, ‘Nay…” ang akon sabat, nga may nagtuslok sa akon dughan nga

tuman nga kamingaw. Sa akon naglumawlomaw nga panulokan, amat-amat nadula ang bayhon ni Nanay. Daw aso sia nga nangin dulaan.

“ ‘Nay! Nanay!” ang akon singgitan samtang naga-ilig ang binantok nga mga luha gikan sa akon

mga mata. Daw ginkumos ang akon dughan sa kasubo kag kahidlaw.

Sa pihak nga bahin, nangin mas matunog ang huni sang ginasikaran nga pedal sang makina sa

akon palamatin-an. Dungan sa akon pagpilisnguon, nasinghutan ko ang bahu sang nasindihan

nga kandila.Sang hinali, nakamuklat ako nga may mga luha nga naga-ilig gikan sa akon mga mata.Natulogan gali ako sa sopa sang amon sala!

 

Samtang mabatian ko sa gihapon ang huni sang ginasikaran nga pedal sang makina. Yara matuod

ang makina sa sala! Kag may pares sang mga tiil nga nagasikad sa pedal! Gani, ang akon kasubo

hinali ginbuslan sang mabaskog nga pagkubakoba sang akon dughan. Apang ang maniwang nga

mga tiil iya gali ni Auntie Neneng, ang manghod ni Nanay. Sia gali ang nagapanahi sang mag-

athag na ang akon panulokan.

 

Sa tupad sang makina nga masobra singkwenta ka tuig na ang panuigon, kag makabig nga

bilidhon nga pagkabutang nga ginapanag-iyahan ni Nanay, may gamay nga latok kon sa diin

nahamtang ang iya nakakwadro nga laragway. Masanag ang iya nawong kag may marimis nga

yuhum ang iya mga bibig sa laragway. Sa luyo sini may duag pula nga rosarito, human sa kahoy

nga krusipiyo, kag puti nga kandila nga nasindihan nga ang bahu sa akon ilong ang

nagahulohampang.

– Katapusan-

 

Hárà sang Kabulakan

Sa hardin kon sa diin ikaw ang reyna,

ang mga lunhaw nga tanom ‘gadukô, ‘gapalangluya.

Ang ila bayhon ginauhaw

bisan nagainom sa kada adlaw.

Wala na sing kapagsik ang kampupot

nga gakiaykiay kon magsaot,

dungan sa hangin nga ‘gapanihol

kag nagapanunlog.

Bisan ang rosas ‘gadinalok

sang mga pula nga sinipad, nagsunggod.

Kon sadto sila gagapa, ‘gapadayaw,

karon nagahingalo, nagalalaw.

Ang mga sanga naglupaypay

nagniwang, ‘gapanghayhay,

sang pag-angga, gindingutan ang kaangay;

kag sa pagpanalingsing sila man nagpahuway.

Mga lamharon nga dahon nag-ulhot

lamang kon isipon, pilangnahot,

kag madasig ang bayhon nagbaylo

halin sa berde, nagmasubo nga kanaryo.

Bangod ila ginaaningal,

malugmay mong’ tingog magdalu,

ginapangita, ginakahidlawan,

dapulay sang mabugnaw mong’ mga túdlò.

Apang, Nay, indi ka magkabalaka!

Dal-on ko ang mga dahon kag orkidya,

pati ang mga bulak nila,

sang rosas kag sampaga.

Agod sa imo luyo sila ipahamtang,

nga bisan sa malip-ot nga kahigayonan

antes sila magbalik sa duta para ikaw unongan,

ang imo palahuwayan ila yauban.

Sang ila katahum, ikaw padunggan;

kag sang ila kahumot, ikaw halaran,

balos sang iloynon mong’ pag-alila

kag mainit nga pagtatap sa ila.

 

Bulahan! Ikaw ang reyna

sang gapamukadkad nga ginharian,

nga bisan sa pihak nga kinabuhi,

sa gihapon, ikaw ila alagaran.

Kay pinakabahandi sa Iyang’ palad ang tinugang’ kubos!