BAHANDING BILIDHON (Tumandok, Du-og kag mga Sinulatan)

 Ni Dante Villanueva Aguilar

Ang isa ka du-og nga malapit sa akon tagipusuon amo ang Plaza sang Molo. Halin sadtong hayskul pa lamang ako nga nagabutho sa City High Molo sang mga tuig 1977 hasta 1981, diri gid ako masami nagapalipas sang oras kon temprano matapos ang amon klase. Karon nga nagbalik na ako sa Iloilo sa akon pagretiro sa corporate world sa manila sa sulod sang 3 ka dekada ang plaza nagapabilin man gihapon nga matag-adlaw ko nga kaladtuan sa kahapunanon sa akon pagpamati sang sagrado nga misa sa simbahan sang Sta. Ana.

Kadamu sang mga masadya nga handurawan ang Molo Plaza. Diri ako nagadihon sang akon mga sinulatan samtang nagapanilag sa mga nagalabay, sa mga nagapakuha laragway sa matahom nga plaza. Ang tagsa ka tumandok ukon dumoluong may kina-iya nga mga drama nga masami ko naliton paagi sa akon sinulatan. Ang tagsa ka kasubo, kasadya, paghugyaw kag mga halakhak sa kaangay ko nga manunolat may kaupod ini nga misteryo nga ginakakunyagan ko nga matukiban sa tuyo nga paagi sa pagsulat mailarawan ko sang lubos ang nagakaangay nga emosyon para sa karakter sang akon sinulatan.

PAGHANDURAW SA KASAYSAYAN

PLAZA SANG MOLO (PLAZA MELLIZA)

Ang Plaza sang Molo, 1.06 ektarya ang kalaparon, ginpasad sadtong 1920 sang ini hilway pa nga munisipyo bag-o ini gintingob pangkabilugan sa Syudad sang Iloilo. Plaza Melliza pa sadto ang opisyal nga designasyon sini suno sa 1939 Code of Ordinances sang syudad.

Ginkilala ang maduagon nga kasaysayan sang Molo bilang bansagon nga sentro sang kultura, sentro sang pagtulun-an sa Visayas, kag natawhan sang mga nagapanguna nga mga mangin alamon nga Filipinos (ilustrados), mga politiko, kag mga hurado. Nagserbe man ini nga orihinal nga distrito sang mga Intsik (parian).

Nagpaidalom ini sang masangkad nga rehabilitasyon nga ginpundohan sang P20 milyones sang Syudad sang Iloilo kaupod ang National Historical Commission of the Philippines (NCHP). Opisyal nga natapos ang pagkay-o sadtong 2022 sa diin ginbutangan ini sang matahum nga fountain sa tunga sang plaza kag ginpalapad ang espasyo nga ginapalibutan sang mga kahoy nga lunok kag kalachuchi.

Ginhingadlan ini nga Athens of the Philippines sa diin may anum ka mga rebulto sang mga Diyosa suno sa mitolohiya sang Griyego nga ginpatindog sa neoclassical domed gazebo. Sila sanday:

Aphrodite – Dyosa sang pagpalangga kag katahom

Artemis – Dyosa sang pangayam kag kaluha ni Apollo

Athena – Dyosa sang kaalam kag inaway

Demeter – Dyosa sang ani kag patubas

Hera – Reyna sang mga Dyosa kag asawa ni Zeus

Hestia – Dyosa sang kalinong sang pamilya kag panimalay

Sa pihak nga bahin sang plaza yara man nagatindog ang nagaisahanon nga monumento ni Maria Clara, bantog nga karakter sa nobela ni Jose Rizal nga Noli Me Tangere. Ang estatwa ginlilok sang bantog nga Italyano nga iskultor nga si Francesco Monti. Sa maligwin nga bahin sa tupad sang kapehan yara man naga-isahanon ang rebulto ni Pura Villanueva Kalaw, ginakabig nga labing una nga Beauty Queen sang Pilipinas nga ginkoronahan bilang “Queen of the Orient” sang Manila Carnival sadtong 1908.

 (Gingikanan sang artikulo: Wikipedia kag ginlubad sa pulong Hiligaynon sang tagsulat. Mga laragway kuha sang tagsulat)