Political Butterfly, Balimbing, Trapo

Ni John Iremil Teodoro

BËKËT gid daad it makatarungan ukon patas sa mga matuod nga alibangbang kon tawgon natën si Senadora Loren Legarda nga political butterfly tëngëd sa pagsaylo-saylo na sa mga partido politikal depende kon sin-o ang nagakapët kang gahëm kag makapapag-ën sa anang puwesto kag makabulig sa anang personal nga ambisyon sa politika. Hilmënën gid nga sin-o gani ang presidente, rugto tana madëkët. Daw alibangbang nga nagasaylo-saylo sa mga bulak agëd makasëpsëp kang nektar.

Tëngëd sa ginamo sa Senado kang nagligad nga semana nga gulpi nga ginbëslan ni Senador Alan Peter Cayetano sa pagka-Senate President si Senador Tito Sotto. Tam-an ka klaro nga ginhimu dya kang mga Diehard Duterte Supporter (DDS) senator agëd proteksiyonan si Bise Presidente Sara Duterte sa anang ikarwa nga impeachment. Ti, si Inday Loren, naglumpat sa DDS Senate Majority. Ginapatihan kang kaduruhan, dya tëngëd sa mga isyu kag kaso nga ginapangatubang kadya ni Kongresista Leandro Leviste kang Batangas nga anang bata. Kang una nga semana kang Mayo, nagpasaka kang kaso ang Department of Energy kay Kong. Leviste kag sa iban pa nga opisyal kang Solar para Bayan Corporation sa palpak kag wara natuman nga panaad sa pagdara kang koryente sa mga rayë nga lugar pito ka tuig matapos tugruan kang prangkisa. Siyempre ang prangkisa gintugro kay Leviste kang rehimen pa ni Rodrigo Duterte. Amo ria nga proud DDS si Leviste.

Kang una nga nangin kontrobersiyal si Leviste, may post pa dya imaw na ang nanay na sa Dolomite Beach sa Roxas Boulevard ni Duterte. Tambling ako hay environmentalist bay kuno dya si Inday Loren? Kang 2022, may presscon pa si Loren kon sa diin na-quote tana kang Manila Bulletin nga naghambal kang, “We should not extract from Cebu and bring it to Manila.” Hambal na pa gani indi tana magboto nga ipasar ang budget kang DENR kon gastuson man lang sa pagtampëk kang dolomite sa bibian kang Manila Bay. Tana kato ang vice chair kang Senate Finance Committee. Ti? Muragmuragan, nagapa-picture rën tana nga nagayëhëm sa Dolomite Beach. Balimbing gid matuod!

Kang nagligad nga semana, may mga post man ako sa FB nga ang caption ko, “Akala ko Diwata ng Sining. Diwata ng Balimbing pala.” Ang amigo ko nga environmental activist nga si Red Constantino, ginsunlog ako. Hambal na, naga-disagree tana kanakën. Hay ang balimbing kuno, mapuslanën nga puno kang kahoy. Abaw, daw namayhan man ako kay Red hay insakto tana. Andët haw nga garangan gid tana ang ipaanggid ta sa sangka tawo nga wara it loyalty kag saylo-saylo kang ginadëktan depende kon diin tana may mabëël? Garangan tëngëd sa itsura kang prutas nga dya nga may duro dya nga itsura. Kon ilibut-libuton mo ang prutas nga dya, bisan diin nga side amo gihapon ang itsura. Ukon prutas nga duro uyahën.

Ang garangan (Scientific name: Averrhoa carambola) tumandëk nga kahoy sa Southeast Asia pati rëgya sa Filipinas. Namit dya kihadën kag isawsaw sa langgaw nga may asin. Manggaranën dya sa bitamina C, dietary fiber, kag antioxidants. Mayad nga kahoy kag prutas ang garangan kag indi dya dapat ipaanggid sa mga political turncoat ukon mga politiko nga wara it panindëgan kag kaugalingën nga political interest lamang ang ginapakamahal.

Amo man ang political butterfly. Andët nga alibangbang gid nga sangka maanyag kag mapuslanën nga tinuga? Parehas kang mga buyog, ang alibangbang mga pollinator. Kon wara it mga pollinator, indi mamunga ang mga tanëm kag kahoy.

Kon sëlngën ta ang kahulugan kang political butterfly sa Oxford Dictionary, abaw, amo gid dya si Loren Legarda: “As a term for a fickle politician. It describes a representative or official who frequently shifts their party allegiances, ideologies, or allegiances for personal gain, much like a butterfly flitting from flower to flower.” Pero bisan mag-amo pa man ka dya, bëkët gihapon it patas nga ipaanggid ang sangka traditional politician sa sangka alibangbang nga sangka tinuga nga may dëna nga kaambëng kag kapuslanan, kag siyempre, tinuga nga may dëngëg.

Tion rën nga mangita kita kang iban pa nga mga tinaga agëd ilarawan ang mga politiko nga pareho ni Legarda. Indi ta rën paggamitën ang “political butterfly” kag ang “balimbing” hay unfair sa mga alibangbang kag garangan. Sa kadya, ang makita ko lang nga nagakadapat kag nagakaangay nga maglarawan sa mga pareho ni Legarda amo ang “traditional politician” ukon “trapo.”

Kon i-Google natën ang “traditional politician,” makita nga uso gid dya sa mga developing nation pareho kang Filipinas. May tatlo ka salik ang traditional politics: “(1) Patronage Systems: Relies heavily on utang na loob, political dynasties, and dispensing favors, jobs, or financial assistance in exchange for unquestioning voter loyalty; (2) Personality Over Policy: Campaigns are often won based on a family name, charisma, or financial resources, rather than platform debates or ideological stances; (3) Vested Interest: It is heavily criticized for perpetuating corruption, vote-buying, and using government positions to protect personal or family wealth.”

Haros ang tanan nga nahingadlan sa quote sa ibabaw makita natën kay Loren Legarda, kag sa mga politiko nga gindëktan kag ginadëktan na kadya nga mga tinuig pareho sa mga Marcos kag Duterte—ang patronage system, personality over policy, kag vested interest. Amo ria nga bisan bëkët tana taga-Antique kato nagdaëg tana bilang konggresista kag kadya bugto na ang nagbëlës kana.

Si Senador Loren Legarda sangka trapo nga ginagamit ang patadyong agëd mainto na ang duro nga mga Antikenyo, kag mga Filipino sa kabilugan.

***

Si John Iremil Teodoro nga taga-San Jose de Buenavista, Antique sangka full professor sa Departamento kang Literatura kang De La Salle University sa Manila kon diin tana man ang direktor kang Bienvenido N. Santos Creative Writing Center. Nangin Sekretaryo Heneral tana kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Ginbaton na ang S.E.A. Write Award halin sa Kaharian kang Thailand katong 2019.