Libro nga Nakaimprenta sa Papel

Ni John Iremil Teodoro

SA balita kang The Daily Star kang Hunyo 20, 2026 nga nakita ko sa FB, amo dya ang headline: “Swedish schools turn back to paper amid worries over digital impact.”  Sa panahon nga ang kalabanan kang mga estudyante nagasarig lamang sa mga barasahën na makita sa internet kag natamadan rën mag-agto sa laybrari para magbasa kag maghëram kang matuod-tuod nga libro, daw bag-o ang balita nga dya. “Matuod-tuod nga libro” ang tawag ko sa mga libro nga nakaimprenta sa papel.

Sa official website kang gobyerno kang Sweden nga government.se may artikulo nga ginbantala ang Ministry of Education and Research nanda kang Pebrero 8, 2024 nga gin-update kang Marso 5, 2025. Ang tig-ulo, “Government investing in more reading time and less screen time.”

Kuon sa artikulo, “Scientific studies show that screen-free environments provide better conditions for children to develop relationships, concentrate, and learn to read and write. It is therefore important for digital learning aids to only be introduced in teaching at an age when they encourage, rather than hinder, pupil’s learning. The use of such aids must therefore be carefully considered.” Bëët hambalën, mas dali matudluan kag mag-aram ang mga estudyante, kapin pa gid sa elementarya, kon ang ginabasa nanda nakaimprenta sa papel kag indi nga mabasa lang nanda sa iskrin kang selpon ukon kompyuter. Kinahanglani tun-an kang mayad ang epekto kang mga gamit sa pagtudlo nga online.

Ano ang solusyon nga ginaobra kang gobyerno kang Sweden? Una, dugangan ang mga libro sa laybrari, dapat may maagtunan nga laybrari nga may mga laybraryan ang mga bata, indi pagpagamit kang mga selpon kag iban pa nga gadyet sa mga eskuwelahan, ang mga preschooler dapat mas duro ang libro kaysa oras nga nagatamëd sa iskrin, dapat tun-an kang mga ahensiya kang gobyerno ang epekto kang paggamit kag risgo kang mga selpon kag kompyuter sa mga eskuwelahan, paghimu kang bag-o nga mga kurikulum nga nakapokus sa pagbasa, pasanyugon ang mga treyning sa mga manunudlo kon paano gamitën ang mga libro kag iban pa nga mga barasahën nga nakaimprenta, listahan kang mga libro kang fiction ukon katha para sa tanan nga lebel kang mga estudyante.

Bilang sangka manunudlo, manunulat, kag parabasa kang mga matuod-tuod nga libro, napapa-sanaol rën lang gid ako. Buhay rën ako bilib sa Sweden kag nadugangan pa gid ang pagbilib ko kananda tëngëd kadya. May darwa ako ka hinablës nga nagaeskuwela rugto.

Sa panalawsaw nanday Sixin Liao, Lili Yu, Jan-Louis Kruger, kag Erik Reichle, mga propesor kag resertser kang Macquarie University sa Australia nga nabantala sa Trends on Cognitive Science, nagguwa sa resulta nga mas isut ang maintiyendihan sa pagbasa sa iskrin kaysa pagbasa kang teksto nga nakaimprenta sa papel. Hambal ni Dr. Yu nga taga-School of Psychological Sciences, depende man kuno dya sa iban nga mga bagay parehas sa sëlëd kang ginabasa. “When people become immersed in a narrative, like a novel, then comprehension is less likely to be affected by reading on screen. However, comprehension drops when we are using a screen to read information-dense text like a textbook for study,” hambal ni Yu sa interbyu kana ni Georgia Gowing (phys.org).

Nanotaran ko sa akën kaugalingën nga nabëdlayan ako magbasa sa iskrin. Pamatyag ko daw 80% lang ang maintiyendihan ko sa akën ginabasa. Kang naga-eskuwela pa ako sa PhD kag ang laban nga mga barasahën ginatugro kang propesor nga PDF, gina-print ko man ang mga dya gihapon agëd mabasa ko gid ka mayad. Kon sa papel abi ako nagabasa, mahikap ko gid ang papel, masulatan ko kang marginal notes, kag ma-highlight. Ma-obra man ang mga dya sa iskrin pero lain gid tana kon may mahikap ako. Pareho sa pagsaba kang mga libro, nanamian gid ako simhutan ang mga pinanid. Kapin pa gid kon bag-o ang libro. Kag bisan daan pa gani nga halin sa laybrari, ginadapgan ko man gihapon. Amo lang ria garing kon yab-ukon ang libro, daw maka-trigger gawa dya kang akën hapù.

Sa sangka pagtuon man nga ginatig-uluhan, “Reading in Print Versus Digital Media Used Different Cognitive Strategies: Evidence from Eye Movements During Science-Text Reading” ni Yu-Cin Jiuan nga nabantala sa Reading and Writing (2022) nga sangka peer-reviewed journal, nadiskubre nga mas liwat-liwat nga nagabasa ang mga print reader kaysa mga digital reader. Ang dyang “strategic rereading” amo ang rason kon andët mas duro maintiyendihan, mas taas ang reading comprehension, kang mga nagabasa kang tekstbuk nga nakaimprenta.

Rakë rën nga mga pagtuon nga amo dya ang ginahambal. Bëkët batinggilan ang mga lider kang edukasyon sa Sweden amo nga naghulag sanda dayon agëd maghimu kang mga pamaagi nga mabuhinan ang screen time kang mga bata kag magbalik rën sa paggamit kang mga nakaimprenta nga barasahën sa mga klasrum.

Nagatudlo ako sa kolehiyo sa Miriam College kang mabalitaan ko nga ang High School Department sa iPad ukon tablet rën nabëtang ang mge e-textbook nga gamitën ang mga bata. Abay rën gani sa tuition nanda ang bayad sa gadyet kag mga e-book. Mga 2010 dya. Nabalitaan ko man nga amo man dya sa iban pa nga mga pangmagaranën nga eskuwelahan parehas kang Ateneo de Manila University kag La Salle Greenhills. Daw nami dya pamatian hay kon magsëlëd ang bata sa eskuwelahan, tablet lang ang dara na. Nadëmdëman ko pa abi nga kang sa elementarya ako sa San Jose Academy, sangka Assumption School, sa San Jose de Buenavista, Antique, bëg-at ang akën bag tëngëd sa mga textbook! Daw mga pulo gid siguro ka bilog.

Ang paggamit kang tablet sa eskuwelahan daw ka moderno gid—postmodern pa gani siguro—katong mga 2010. Sobra sa sangka dekada ang nagligad, duro rën ang mga pagtuon tuhoy kadya kag nagaguwa nga indi gali manami. Apektado ang pag-aram kang mga bata. Naglala pa gid dya kang magpandemya kang 2020 hay wara it mahimu kundi mag-shift online ang pag-eskuwela. Indi lamang ang barasahën ang sa iskrin kundi mismo ang mga manunudlo kag ang pagtambong sa klase.

Kinahanglan tun-an lagi-lagi kang Department of Education kag Commission on Higher Education ang lihëk nga dya kang Sweden nga pagbiya kang pagbasa sa iskrin kag sa pagbalik sa pagbasa kang mga libro nga nakaimprenta.

***

Si John Iremil Teodoro nga taga-San Jose de Buenavista, Antique sangka full professor sa Departamento kang Literatura kang De La Salle University sa Manila kon diin tana ang direktor kang Bienvenido N. Santos Creative Writing Center. Nangin Sekretaryo Heneral tana kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Ginbaton na ang S.E.A. Write Award halin sa Kaharian kang Thailand katong 2019.