Lamesa nga Surulatan sa Aningalan

By John Iremil Teodoro

KUON kang British nga manunulat nga si Virginia Woolf, para makasulat ang sangka babaye nga manunulat, kinahanglan na kang anang kaugalingën nga kuwarto. Ginhambal na dya kang panahon nga bëkën pa it normal nga obra para sa mga babaye ang magsulat. Ang tradisyonal abi nga papel kang babaye sa atën katiringban amo ang mangin asawa kag nanay. Kadya daw indi rën man gid dya problema hay duro rën ang mga babaye nga manunulat.

Nag-umpisa ako magsulat kang hayskul ako kag may kaugalingën rën ako nga kuwarto sa balay namën sa Maybato. Kag kato pa man, importante rën kanakën nga may kaugalingën ako nga lamesa nga surulatan. Amo ria nga nasadyahan gid ako pag-uli ko sa Antique matapos ang IYAS Workshop sa La Salle Bacolod kang nagligad nga bulan. Naasikaso ko ang balay namën sa Aningalanja kag may kaugalingën rën ako nga writing table. Kadya ko lang naobra hay tam-an ako ka sakë kang nagligad nga Marso kag Abril hay sunod-sunod ang mga workshop kag kumperensiya ko. Kang Abril 18-20, nag-organisar pa kami kang Aningalan Arts Festival.

Umpisa kang Pebrero kadya nga tuig, gin-arkilahan namën kang partner ko nga si Jay ka bulanan ang sangka container van cottage sa Aningalanja. Malima rën kami ka tuig nga pabalik-balik sa Aningalan kag ang paborito namën nga istaran amo ang Aningalanja sa upper Aningalan tëngëd rugto isut ang mga tawo, lakâ ang mga pamalay, kag sa atubang may private resort nga butâ kang mga daragkël nga pinetree. Ang tatlo ka container van cottage kang Aningalanja nabëtang sa darwa ka libo nga metro kuwadrado kang lupa amo ria nga halog gid rugto. Ang dyang gamay nga balay namën sa Aningalanja, ginapangaran ko nga Balay Kataw.

Ginapanag-iyahan dya kang klasmeyt ko kaunan sa prep sa eskuwalahan ang mga madre (Assumption) sa San Jose de Buenavista, si Robler nga sangka dentist. Tana ang tag-iya kang sikat nga Banglid Dos nga resort kag restawran sa Aningalan kag tana man ang ginabaklan namën kang lupa sa Tubudan, ang baryo antes ang Aningalan. Siguro nanotaran na nga paborito namën ni Jay ang Aningalanja amo ria nga kang nagligad nga Disyembre, ginpamangkot na ako kon interesado kami nga arkilahan ang sangka cottage sa Aningalanja. Sobra man darwa ka bulan nga ginpanëmdëm ko dya antes kami maghisugtanay ni Robler. Si Jay daw indi daad gusto hay may ginaarkilahan rën man kami nga lupa nga ginahimu namën nga hardin sa unahan lang kang Aningalanja. Pero wara pa abi kami ka pahimu kang kasilyas rugto kag nabëdlayan ako kon magsaka kami rugto kag mananëm. Mayad gid tana kon may cottage kami sa Aningalanja hay may gamay dya nga kusina kag may nami nga banyo.

Ang matuod, daw muhaw-muhaw ako sa mga lamesa nga surulatan! Antes ko maorganisar ang writing table ko sa Aningalanja, may writing table man ako sa balay namën sa Pasig, sa condo ko rëgya sa Taft Avenue, kag sa balay namën sa Maybato. Ti apat gid tana! May panglima pa dya gani kon abayën ka isip ang lamesa nga ginasulatan ko sa kuwarto ko sa Sirenahus sa Sweden, ang gamay nga kahoy nga cottage sa likod kang balay kang libayën ko nga si Mimi sa Lenhovda.

Ang lamesa ko nga surulatan, may sangka plorera kang mga bulak kang tingadlaw kang Sweden. Mga bulak dya nga nahimu sa Lego nga sara sa mga regalo kanakën ni Mimi kang nagligad nga Krismas. Mayad lang gid hay mahilig si Jay sa paghikutar kang mga bagay-bagay. Wara ako it pasensiya mag-assemble kang Lego! Ang mga bulak nga dya, ginbëtang namën sa terra cotta nga plorera nga ginpahimu ni Jay sa Bari.

Kon kis-a may nagapamangkot kanakën kon andët dasig ako magsulat kag tam-an ako sa prolific bilang manunulat. Ang sabat ko lang pirme, dya tëngëd stress reliever ko ang pagsulat kang mga binalaybay, sugidanën, kag salaysay. Kon stressed ako sa obra, mas duro ako masulat. Pero daw bëkët man gid it tuod hay sa darwa ka beses ko nga pagbakasyon kang malawid sa Sweden kag on leave ako, sulat man gihapon ako nga sulat rugto. Siguro tëngëd parte rën kang akën pagginhawa ang pagsulat? Siguro tëngëd ang pagkamanunulat ko indi rën mahamulag sa akën pagkatawo?

Ugaring may mga bes nga nagakairitar ako sa amo nga pamangkot: andët dasig ako magsulat, andët prolific ako. May mga manunulat abi nga kuri magsulat kag wagas sanda mag-defend nga kuno abi sagad-sagad ukon genious sanda tëngëd kuri sanda magsulat hay ginapanëmdëm gid nanda ang andang ginasulat. Karadlawan! Nagayugit ako sa amo kadya nga mga pronouncement kag daw naluoy ako kananda hay ti, sala ko bala kon kuri tinyo magsulat hay mga pretensiyoso kag pretensiyosa kamo? Ukon tamad lang? Kag basi kulang gid man gawa sa talento? Ang punto ko, pointless mangin defensive kon kuri ukon dasig kaw magsulat. Ang kada isara may ana nga kadasig ukon kakuri sa pagsulat. Imo lang speed sa pagsulat ang bantayi. Pabay-i tana ang iba nga dasig ukon kuri magsulat. Basi masal-an lang nga insecure kaw ukon inggitera. Or at the least, pakialamera.

Kadya nga may lamesa rën ako nga surulatan sa Aningalan, mas may kakënyag ako mag-uli rugto para magbasa kag magsulat. Kon may mamangkot liwan kanakën kon andët prolific ako, mayad siguro ang isabat ko amo ang—tëngëd may lima ako ka lamesa nga surulatan! Tëngëd imaw ko rën si Jay, daw indi rën applicable kanakën ang “a room of one’s own” ni Woolf. Okey rën kanakën ang may kaugalingën nga surulatan nga lamesa.

Hëëd man, kahërëya nga may lima rën kaw ka writing table wara man kaw gihapon it nasulat!

***

Si John Iremil Teodoro nga taga-San Jose de Buenavista, Antique sangka full professor sa Departamento kang Literatura kang De La Salle University sa Manila kon diin tana man ang direktor kang Bienvenido N. Santos Creative Writing Center. Nangin Sekretaryo Heneral tana kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Ginbaton na ang S.E.A. Write Award halin sa Kaharian kang Thailand katong 2019.