Healthcare sa Antique

Ni John Iremil Teodoro

ANG isa sa mga pinag-iisipan ko talaga sa aking paghahanda para sa pagreretiro mula sa trabaho ko rito sa Metro Manila ay ang estado ng healthcare sa Antique. Magpi-52 na ako sa susunod na buwan at walong taon na lamang ay magreretiro na ako. May balak pa nga akong magretiro nang mas maaga kaysa edad 60. Hindi nakakatulong sa mga iniisip ko ang balitang nagsa-strike ngayong linggo ang mga kaswal na nurse (92 yata sila) ng Angel Salazar Memorial General Hospital (ASMGH) sa San Jose de Buenavista, Antique dahil apat na buwan na silang hindi nasusuwelduhan.

Noong nakaraang linggo lang ay may ka-batch kami sa high school sa San Jose na isinugod sa ASMGH. Medyo malala ang sakit. Nang sumunod na araw kinailangang dalhin pa sa isang ospital sa Iloilo City. Ibig sabihin, kapag malala ang sakit mo, hindi na kakayanin ng ospital sa Antique. Kailangang magpa-Iloilo na mas magastos siyempre. Sabi nga sa akin ng ilang ka-batch namin, kapag kailangan mong magpa-ospital at kung kaya mo pang dumiretso ng Iloilo ay pumunta ka na ng Iloilo. Hindi raw magaling ang mga ospital sa Antique.

Noong first year high school ako noong 1987 nagkaroon ako ng rheumatic fever. Isang araw, nilagnat ako at sumakit ang joints ko sa paa. Hindi ako makalakad. Iyon lang ang panahon na isinugod ako sa ospital noong bata ako. Walang mga espesyalista sa Antique Provincial Hospital (lumang pangalan ngh ASMGH). Kinailangan akong dalhin sa isang cardiologist sa Iloilo dahil nagsuspetsa naman ang doktor sa Antique na baka may rheumatic heart fever ako base sa aking mga sintoma.

Sobrang effort magpakunsulta lang sa doktor sa Iloilo noon. Kailangan kong magising ng alas-kuwatro ng madaling araw para makasakay ng alas-singko ng umaga sa bus pa-Iloilo. Ang matandang si Dr. Tirador ang tumingin noon sa akin na ang clinic ay nasa Iloilo Doctors Hospital. Sikat na cardiologist si Dr. Tirador. Iyon ang unang pagkakataon na maranasan kong kunan ng sample ng dugo sa braso para sa mga laboratory test. Buti na lang nang kailangan na akong magpa-injection monthly ng Penador, mga anim na buwan din iyon, nagpadala na lamang ng referral letter si Dr. Tirador kay Dra. Lopez, na siyang family doctor namin sa Antique. Si Dra. Lopez na ang tumuturok sa akin ng Penador na sobrang sakit! Awa ng Diyos na-control naman agad ang aking rheumatic fever. Ang maganda pa nga, na-exempt ako sa PE at sa CMT noong high school ako.

Noong dekada 2000 nang ma-renal failure ang nanay namin. Sa Iloilo City pa talaga kami nagpapadoktor noon dahil wala pang mga espesyalista sa Antique. Naging suki kami ni St. Paul’s Hospital. Ito and default hospital namin sa Antique dahil noong fourth year high school ako, mga isang buwan ding naka-admit si Tita Nening sa St. Paul’s dahil pinasok ang bahay nila ng magnanakaw at sinaksak siya. Hindi rin kayang gamutin siya sa Provincial Hospital noon kayâ dinala rin siya ni Nanay sa Iloilo.

Sa St. Paul’s Hospital ang doktor ni Nanay sa kidney. Sa ospital siyang ito unang na-dialysis. Noong una ay hemodialysis na kailangan talagang makina sa kidney center ng hospital gagawin. Kalaunan ay ginawa itong peritoneal dialysis na maaari na naming gawin sa bahay. Pero most of the time, sa nirerentahan naming apartment sa Iloilo lang si Nanay. Kung uuwi man sa bahay namin sa Antique, ilang araw lang dahil malayo sa St. Paul’s kung sakaling may emergency. Kapag ang isang pasyente ay nagda-dialysis, labas-pasok sa ospital ang nangyayari. Palaging may emergency.

Noong nakaraang taon lang, may sosyal na dialysis center na nagbukas sa baryo namin sa Maybato Norte sa San Jose. Walking distance ito sa bahay namin. Kapag mapadaan ako rito, naaalala ko si Nanay. Kung ngayon lang sana siya na-renal failure, hindi ganoon ka hirap ang magpa-dialysis. Marami nang dialysis center sa Antique. Sa Antique Medical Center, isang private hospital, ay malapit lang din sa bahay namin. At naisip ko, siguro hindi ganoon kamahal. Sobrang gastos noong nagda-dialysis si Nanay. Mabuti nga ngayon, covered na ng Philhealth ang 90 sessions ng hemodialysis sa isang taon na ang budget ay PhP6,350 per session.

Sana bago ako magretiro sa trabaho sa Manila at uuwi na for good sa Antique ay mag-improve na ang healthcare sa Antique. Lalo na’t diabetic ako. Sa ngayon, masunurin naman ako sa doktor ko at controlled naman ang diabetes ko. Pero siyempre alam naman natin na kapag diabetic ang tao ay malamang marami din itong sakit sa kaniyang pagtanda.

Sa ngayon under construction na ang 107 bed capacity na Antique Doctors Medical Center sa Brgy. San Fernando sa San Jose. Private hospital uli ito. At sana mas kaya nilang gamutin ang mga kumplikado o grabeng kaso. Pero iyon nga, private hospital. Ibig sabihin, mahal. Ang maganda sana ay kung mapabuti pa ang mga serbisyong medikal ng ASMGH na hindi na kailangang tumakbo pa sa Iloilo para magpagamot.

Nitong Lunes, Oktubre 6, inanunsiyo ng Antique Provincial Capitol na binayaran o babayaran na nila ang suweldo ng mga nagsa-strike na nurse. Pero 80% payment lang ito dahil ang babayaran muna sa ngayon ay ang suweldo nila hanggang Hulyo 2025. Mahigit dalawang buwang delayed pa rin! Hindi makatarungan. Sana maayos talaga ng Kapitolyo ang problemang ito.

***

Si John Iremil Teodoro na taga-San Jose de Buenavista, Antique ay full professor sa Departamento ng Literatura ng De La Salle University sa Manila kung saan siya rin ang direktor ng Bienvenido N. Santos Creative Writing Center. Dati siyang Sekretaryo Heneral ng Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Tinanggap niya ang S.E.A. WRITE Award mula sa Kaharian ng Thailand noong 2019.