Bastos nga Ambassador

Ni John Iremil Teodoro

MAY darwa ka kahulugan ang tinagâ nga “diplomat” sunô sa Collins Dictionary: “an official, such an ambassador or first secretary, engaged in diplomacy” kag “a person who deals with people tactfully and skilfully.” Ang “diplomacy” tana, “is the activity or profession of managing relations between governments of different countries” kag “is the skill of being careful to say or do things which will not offend people.” Klaro nga dapat ang mga ambassador bëkën it bastos kag wara nagapang-away.

Ugaring si Chinese Ambassador to the Philippines Jing Quan bastos kag hambog. Pati ang bilog nga Chinese Embassy sa Manila nagapinataka lang kang post kontra sa Filipinas nga host country nanda.

May tawag sa Kinaray-a sa mga pareho ni Jing Quan: “basâ ti bâbâ.” Idyoma para sa bastos kag nagapinataka lang ka wakal nga wara nagapamensar. Sangka kalidad nga undiplomatic.

Wara it kahilwayan ang mga mamamahayag sa China. Bëkën uso rugto ang freedom of the press tëngëd diktador si Xi Jinping, ang presidente kang People’s Republic of China. Ang mga peryodista kag mga manunulat nga kritikal sa gobyerno, ginapriso nanda ukon nagakaradura lang. Amo ria nga ang Chinese Embassy wara maanad sa mga Filipino nga ginapabutyag kang andang mga pamensarën kag pagpati. Gusto nanda patihan lang ang mga binutig nanda kag mga propaganda. Kapin pa hay duro nga mga Filipino nga mamamahayag, akademista, manunulat, kag mga politiko rën sanda nga nabakal. Magluwas pa sa mga troll nanda kag sa mga DDS nga ginaproteksiyunan ang pagkatraidor kang mga Duterte at kag mga Tsinador parehas kanday Robin Padilla kag Allan Peter Cayetano.

Ang dayon nga ginbasol kang Chinese Embassy sa pagkabasâ kang bâbâ kang ambassador nanda, amo ang Defense Press Corps nga nagabalita parte sa relasyon kang Filipinas kag China, kag sa isyu sa West Philippine Sea kon sa diin ang këtës kag ang nagatrespasing amo ang mga Tsino sa sugo kang sanggano nanda nga gobyerno. Hambal kang mga ëngë sa Chinese Embassy, indi kuno makaintiyendi kang facts ang mga Filipino journalist.

Ginabaliskad nanda! Ano ang bëkët klaro sa United Nations Convention of the Law of the Sea (UNCLOS) kag sa arbitration ruling nga gindag-an kang Filipinas kang 2016 pa? Nga ang nine-dash line kang China sa South China Sea wara it legal nga basehan kag bunga lamang kang imahinasyon kang Chinese government? Ang matuod, ang Chinese government nga ginarepresentar kang Chinese Embassy ang butigën kag wara nagarespeto sa UNCLOS.

Ang National Union of Journalists of the Philippines (NUJP) nagpaguwa kang sangka opisyal nga pahayag kang Oktubre 19 nga kontra sa pagkabutigën kag pagkamangu kang Chinese Embassy: “We remind the Embassy to respect the rigor, professionalism, and ethical standards with which Filipino journalists carry out their work.”

Dugang pa kang NUJP, “Filipino journalists covering issues involving China are tasked with providing context and scrutinizing claims to help the public understand matters of national interest. Our work is not about creating hype but about informing the public through accurate and independent reporting. While reporting can be subject to scrutiny, this should be grounded in facts and a fair assessment of our work, not sweeping judgements about journalist’s competence or intentions.”

Siyempre mabëdlayan ang Chinese Embassy sa konteksto kang UNCLOS kag arbitration ruling nga pabor sa Filipinas tëngëd nabisto ang kabutigan kang nine-dash line nanda, kag indi nanda maintiyendihan ang “informing the public through accurate and independent reporting” hay bëkët uso dya sa China.

Sala ni Rodrigo Duterte ang dyang pagkahambog kag pagkabastos kang Chinese Ambassador kag kang Chinese Embassy sa Manila. Kang tana pa abi ang presidente, ginbaligya na kita sa China. Tana pa ang naghambal kato nga ang arbitration ruling wara’t pulos nga papel kag angay lang ang itablëg sa basurahan. Sa panahon ni Duterte nag-urusbong nga daw mga makahirilô nga makël ang POGO sa Filipinas. Amo man dya ang tiempo nga nagduro ang mga peke nga Filipino kag mga espiya kang China parehas ni Alice Guo.

Naanad ang China nga ang presidente kang Filipinas makaptan nanda sa liëg. Ti, hay nagpitik-sintas, si Bong Bong Marcos nangin Amboy. Sigurado ako nga ginsuportahan kang China ang UNITEAM nanday BBM kag Sara Duterte. Nangin UNITAE dya kadya kag siyempre, tëngëd duro pa ginatago nga tinakawan ang mga Marcos sa Estados Unidos, nangin alas dya para makontrol kang Amerika ang presidente kang Filipinas. Kundi nagduro ang mga base militar kang US rëgya sa atën arkipelago.

Amo dya ang sumpa kang atën pungsod. Kon bëkën it pro-China ang presidente, pro-USA dya. Pareho nga abusado nga mga pungsod ang China kag ang Amerika. Ginaagawan nanda kita tëngëd strategic ang ginahamtangan kang atën arkipelago. Mas suwabe lang maghulag ang mga Kanô pero bastos tana ang China. Amo ria nga mas duro ang nagaapin sa US.

Sa Hunyo 20-29 nga sarbey kang Social Weather Station, wara’t sarig ang mayorya kang mga Filipino sa China nga may negative 16 net trust rating nga “poor,” 25% “trust” kag 41% ang “little trust.” Samtang “Good” ang net trust rating para sa US nga +42, nga 60% ang may “much trust” kag 18% lang ang may “distrust.” May mahimu matun-an nga leksiyon ang China sa estadistika nga dya.

Dapat magpadara ang China kang ambassador nga bëkët it bastos. Dapat ang matuod-tuod nga diplomat. Dapat tun-an nanda ang pagkasuwabe kang mga American ambassador sa Filipinas nga very subtle mag-operate.

***

Si John Iremil Teodoro nga taga-San Jose de Buenavista, Antique sangka full professor sa Departamento kang Literatura kang De La Salle University sa Manila kon diin tana ang direktor kang Bienvenido N. Santos Creative Writing Center. Nangin Sekretaryo Heneral tana kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Ginbaton na ang S.E.A. Write Award halin sa Kaharian kang Thailand katong 2019.