Ang Kabalan nga mga Politiko

By John Iremil Teodoro

KAHËRËYA ang mangin politiko rëgya sa Filipinas. Ugaring ang kalabanan kang mga politiko natën wara’t mga hëya. Basta makakapyut lang sanda sa puwesto kag makaganar kang manggad nga bëkët anda. Bilyones ang ginapanakaw nanda nga dapat daad gingasto agëd mangin mayad kag barato ang mga hospital, madugangan ang mga pasilidad para sa mga eskuwelahan kag suweldo kang mga manunudlo, kag sa pagpapag-ën kag pagpanami kang mga karsada, tulay, kag iban pa nga mga imprastraktura nga magamit kag mapuslan kang mga pumuluyo. Ang masëbë pa kadya, duro nga mga Filipino ang ginadayaw, ginapakamahal, kag ginasimba ang dyang mga kawatan sa gobyerno.

Sa mëgë nga mga dinalan, kabalan ang kalabanan kang mga politiko!

May nami nga post ang sara sa mga ginasundan ko nga FB page, ang Nutribun Republic, parte sa mga trapo: “Remember: The elite’s oldest scam is making basic public service look like personal generosity—para ang taumbayan, imbes na maningil, magpasalamat.” Abaw, sakto gid dya. Ginagamit kang mga politiko ang mga ayuda, pati ang mga scholarship halimbawa, para may utang nga kabaraslan kananda ang mga imol nga gintagtagan nanda kang sensilyo nga wara man naghalin sa bulsa kang mga politiko nga dya kundi sa kaban kang gobyerno.

Halimbawa lang may mga kilala ako nga bilib gid kay Senador Bong Go tëngëd sa mga Malasakit Center sa mga hospital nga daw kuwarta gid bala ni Go ang ginabayad sa mga hospital. Tëngëd gingamit dya kang DDS senator sa anang mga kampanya, abi kang duro nga mga Filipino ana dya personal nga proyekto kag bëkën kang gobyerno.

Amo man ria sa edukasyon, kang nagligad lang eleksiyon, wala-tuo ang pagpanagtag kang mga “scholarship grant” sa mga estudyante rëgya sa Antique. May pulo ka libo ang kada estudyante! Bahël rën dya nga kuwarta para sa mga imol pero ang bëkët nami hay may mga politiko kag mga daragkël nga laragway nanda samtang nagapanagtag kang “scholarship grant.” Ti kundi magamit gid para sa eleksiyon. Daw legal dya nga paagi kang pagbakal kang boto. Boto kang mga estudyante kag kang mga ginakanan kag pamilya nanda.

Tëngëd gani may education crisis sa Filipinas, duro nga mga Filipino, bisan pa mga estudyante sa kolehiyo, ang indi makapalawig kag makapadalëm kang pamensarën nanda. Indi nanda mapensaran nga ang “scholarship” nanda halin sa mga politiko ana dya kang pungsod kag diretso nanda nga buligan sanda kang gobyerno. Indi kinahanglan magbalikid kang utang nga kabarasalan sa mga senador, kongresman, kag gobernador hay obra gid man kang mga politiko nga buligan ang mga tawo nga kuno ginaserbisyohan nanda.

Amo gani nga daw ginakëga ako sa kaëgët kag kasëbë kon may mga manunudlo nga Dutertard halin kato asta kadya bisan pa duro rën ang mga ebidensiya nga korap, tamad, bayolente, kag mangu ang mga Duterte. Maintiyendihan ko kon maka-Duterte sanda kang eleksiyon kang 2016. Pero, Ginuo ko, 2016 rën kag rugto rën gani sa The Hague si Rodrigo Duterte hay baskëg ang mga ebidensiya kang crime against humanity batok kana. Darwa rën ka beses nga na-impeach si Sara Duterte kang House of Representatives hay duro ang mga ebidensya kang korapsiyon nga ginhimu na. Bilyones ang mga transaksiyon sa bank account kang pamilya Duterte pero politika man lang ang parangabuhian nanda.

Ang Senado kadya nagaligid rën gid sa mahigkë nga lao kang tradisyonal nga politika. Kon magbinutig ang mga senador nga pareho nanday Alan Peter Cayetano, Rodante Marcoleta, Robin Padilla, Bato dela Rosa, kag Imee Marcos daw sa wara lang kananda. Very natural kag gamitën pa nanda ang ngaran kang Diyos, ma-quote sa Bibliya, kag kuno abi kampeon sanda kang demokrasya kag pagserbisyo sa katawhan.

Siyempre lain tana nga level kang pagkakabalan ni Loren Legarda nga tuman ka suwabe ang pagsaylo-saylo sa mga partido kag mga dëktan nga trapo. Daw sa wara lang kana ang pag-ilis kang mga imawan basta maproteksiyunan ang mga politikal nga interes kag ambisyon na. Nairasan rën ako kadya kon mag-post tana parte sa mga adbokasiya na sa environment, kultura, kag edukasyon. Napekehan rën gid ako.

Kon bata lang daad ako, kon mga traytahën pa lang ako, daw nami maglayas sa Filipinas kag magsaylo sa mga pungsod nga ang mga politiko may mga hëya pa pareho sa Sweden kag iban pa nga mga Scandinavian country nga mga welfare state. Sa Sweden libre ang edukasyon kag ang pagpabulong kon magmasakit ikaw. Rëgya sa Filipinas, bisan may mga obra pa kamo, may magmasakit lang kang grabe sa inyong pamilya malëbëng kamo dayon sa utang.

Mayad tana ang mga politiko hay duro sanda napanakaw. Amo ria nga kon magmasakit sanda daw sa wara lang kananda nga sa mga marahalën nga hospital sanda sa Manila nagapabulong kag ang iban mapa-Estados Unidos pa para magpakunsulta lang. Bisan may stable job kaw pero bëkën kaw man gihapon kampante hay kon magmasakit kaw gani, mabatyagan mo gid ang mangin pigado.

Daad makabugtaw rën ang mayorya kang mga Filipino kag mareyalisar nga ang mga politiko nga kabalan ang rason kon andët bëdlay kag puraët ang pagpangabuhi sa pinalangga natën nga pungsod. Kag daad sa mga masunod nga eleksiyon, mas wais rën kita magpili kang atën mga botohon.

***

Si John Iremil Teodoro nga taga-San Jose de Buenavista, Antique sangka full professor sa Departamento kang Literatura kang De La Salle University sa Manila kon diin tana man ang direktor kang Bienvenido N. Santos Creative Writing Center. Nangin Sekretaryo Heneral tana kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Ginbaton na ang S.E.A. Write Award halin sa Kaharian kang Thailand katong 2019.