81%

SA sarbey kang OCTA Research nagguwa nga 81% kang kabataang Pilipinhon ang bukas sa posibilidad nga magtrabaho sa iban nga pungsod para sa mas mayad nga suweldo. Ang sarbey ginhimu kang Marso 19 to 25, 2026 nga may sample size nga 1,200 kag may margin of error nga +-3%. Sa mga may edad nga 18-24, tam-an ka taas ang porsiyento nga gusto bayaan ang pungsod para sa pag-ugwad kang andang pangpangabuhi.

Daw bëkët man gid kaharangëyës ang dyang estadistika. Buhay rën nga amo kadya ang sitwasyon sa Filipinas. Ako mismo ang tatay ko OFW man, kapitan kang barko, kag nagbahël ako nga wara tana pirme. Kang ginbata gani ako kang 1973 sa lawud tana. Kang magkolehiyo ako kang 1991, amo gid dya ang dekada nga duro nga mga ka-batch ko ang ginpuwersa kang amën mga ginikanan nga magnarsing hay in demand ang nars sa Estados Unidos kag Canada.

Nagbahël man ako sa sangka baryo nga duro ang mga seaman parehas kang amën amay, mga domestic worker sa Hong Kong kag Singapore, kag mga panday sa Saudi Arabia. Puraët gid abi ang pangabuhi sa Antique. Bëdlay mangita kang obra. Kon mangingisda kaw, kon tagbaragyo gani gëtëm kamo. Kon mangunguma kaw, samtang ginahëlat nga mamunga ang paray, gëtëm man kamo. Kon dimalasën, hapayën pa kang baskëg nga bagyo ang tinanëm ninyo.  Mabatian ko pa kauna sa mga manunudlo ko nga “second poorest province” ang Antique sa bilog nga pungsod. Ti kadya, “first class province” rën kuno kag laban tëngëd dya sa mga OFW nga Antikenyo. Rakë ang mga nurse sa Estados Unidos, Canada, kag Europa, kag daw duro rën gid ang mga kapitan kang barko nga nagabiyahe overseas.  Pabonggahan patindëg kang balay amo nga indi katingalahan nga may bahël nga Citi Hardware kag Triumph rën kadya sa San Jose de Buenavista.

Pero duro man gihapon ang imol. Ang makadawa-dawa lang ang mga may kapamilya nga nagaobra abrod ukon nagaobra sa gobyerno—pulis, munisipyo, kapitolyo, kag state university. Kag siyempre ang mga politiko nga ginahimu pangkabuhayan showcase ang “serbisyo publiko.” Halimbawa, nagaduro ang mga resort, restawran, kag mga daragkël nga balay sa Aningalan. Pero ang mga mangunguma nga wara it kaugalingën nga lupa sa mga binukid kag katalunan pareho sa mga barangay kang Osorio, puraët man gihapon ang pangabuhi.

Sunô sa sarbey nga dya, bëkën lang ang mga imol ang gusto mag-migrate abroad. Sa kabilugan nga mga adult Filipino nga gin-survey, 57% ang gusto mag-abrod, kag 57% ang naghalin sa Class D kag E, 56% sa Class A, B, kag C. Sa mga nakatapos kang kolehiyo, 73% gid ang gusto magmigrante. Bëkët man gid dya katingalahan hay ang sistemang pang-edukasyon kang pungsod nadisenyo para makaprodyus kang mga gradweyt nga pang-export. Ang in demand courses amo ang nursing, hotel and restaurant management, computer science, kag nautical kag marine transportation.

Mabasol ta bala ang mga kabataan, kapin pa gid ang mga bag-ong gradweyt kag pasar sa board exam, nga maghandëm magpaabrod agëd mabuligan ang pamilya nanda? Makaluluoy ang suweldo kang mga nars rëgya sa atën. Ang suweldo kang nars sa Amerika pira ka doble amo ria nga mapaeskuwela nanda ang andang mga libayën, mapaobrahan kang bahël nga balay ang andang pamilya rëgya sa Filipinas, makabakal kang brand new nga sarakyan, kag masarangan nanda ipahospital ang mga ginikanan nanda kon magmasakit.

Bisan may obra kaw pa rëgya sa Filipinas pero kon may magmasakit gani kang grabe sa pamilya, malëbëng gid kamo sa utang hay negosyo ang health care sa atën kag indi gid masandigan ang mga pampubliko nga hospital kag ang Philhealth. Para makapangayo kaw bulig sa gobyerno, kinahanglan mo magpila sa opisina kang mga politiko para magpangayo kang guarantee letter. Siyempre ang baylo, boto ninyo nga bilog nga pamilya. Kuwarta dya kang gobyerno, kuwarta kang tawo, pero ginahimu kang mga politiko nga daw anda kuwarta kag ginagamit nga direkta ukon disimulado nga pagbakal kang boto. Ang mga pobre nga Filipino, ginagisa sa kaugalingën nanda nga mantika!

Sunô sa estadistika kang Commission on Filipino Overseas, 10,804,958 ang mga Filipino nga nagaobra ukon nagsaylo rën sa iban nga pungsod. Mga 10% dya kang populasyon kang Filipinas. Kag sunô sa datus kang Philippine Statistics Authority, makalab-ot sa PhP240 bilyon kada tuig ang kuwarta nga ginapadara nanda rëgya sa Filipinas. Amo ria nga tibâ-tibâ ang mga kawatan sa gobyerno. Buhi ang atën ekonomiya tëngëd sa mga ginapadara kang mga OFW kag mas buhi ang mga bulsa kang mga politiko kag pamilya nanda.

Amo dya ang masakit nga kamatuoran: daw buang ka obra ang mga kasimanwa ta abrod, daw buang man sa pagpanakaw ang mga politiko kag empleayado kang gobyerno rëgya kanatën. Kag samtang ginakorap lang ang manggad kang pungsod, indi gid mag-ugwad ang pagpangabuhi rëgya kanatën. Mahal ang pagkaën, indi masarangan baklën ang mga bulong, kag maburuktot kaw ka obra agëd lamang makaeskuwela ang imong mga bata. Wara’t katapusan dya nga siklo kang pagpangabëdlay, pagpanakaw kag pagkapigado.

Hambal ko gani sa mga estudyante ko kadya, kon nadiskubre ko lang daad kauna nga may mga pungsod gali nga parehas kang Sweden, daad kang bata pa ako naghimakas gid ako nga maka-migrate rugto. Tam-an abi ako ka makabayan kato. Kang bataën pa ako nga mga manunudlo, ginahambalan ko gid ang mga estudyante ko nga indi pagbayaan ang Filipinas. Pero kadya nga may edad rën ako nga propesor, ginahambalan ko rën ang mga estudyante ko nga kon wara sanda maghalin sa pamilya kang mga korap nga politiko kag garban nga mga negosyante, kag wara sanda it paranubliën nga generational wealth, luwasën nanda ang andang kaugalingën kag mag-migrate abrod. Wara rën it paglaëm ang Filipinas tëngëd morally and intellectually bankrupt ang political kag economic elite.

May mga estudyante ako nga nagaëgët kanakën nga amo dya ang ginahambal ko. Siguro may mga nasakitan hay ti, elite university gid man ang De La Salle University. Kebs kang Kataw. Sakit gid man kon kis-a pamatian ang kamatuoran.

***

Si John Iremil Teodoro nga taga-San Jose de Buenavista, Antique sangka full professor sa Departamento kang Literatura kang De La Salle University sa Manila kon diin tana ang direktor kang Bienvenido N. Santos Creative Writing Center. Nangin Sekretaryo Heneral tana kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Ginbaton na ang S.E.A. Write Award halin sa Kaharian kang Thailand katong 2019.