7.2%

By: JOHN IREMIL TEODORO

AMO dya ang inflation rate kang Setyembre 2026 nga 1.1% gid ang ginsaka halin sa 6.1% nga inflation rate kang nagligad nga Agosto base sa pinakaurihi nga datos kang Philippine Statistics Authority (PSA). Kang Setyembre 2025, 1.7% lang. Kon wara nagsaka ang suweldo mo kadya nga bulan, nabuhinan gid dya kang 7.2% nga balor. Naganaba ang suweldo mo bisan pa nga sa papel, amo man gihapon ang numero kadya.

Ang kuwarta mo nga Php100, ang matuod-tuod na nga balor kadya nga Setyembre 2026, Php92.8 rën lang. Imadyin, kon may Php100,000 kaw sa bangko, Php7,200 gid ang nabuhin kadya. Kon ang Php100,000 mo naka-invest kag nag-interes dya kang 7%, nabuhinan man dya gihapon kang Php200.

Mayad tana ang mga politiko nga duro ang ginpanakaw sa kaban kang pungsod hay male-maleta ang kuwarta nanda. Makasarang tana sanda magpatindëg kang mga mansiyon nga may helepad ukon magbakal kang mga balay ukon apartment sa Europa kag Estados Unidos. Kon magmasakit tana sanda masarangan nanda magpabulong abrod. Ang mga imol tana, maagwanta sa mga public hospital nga gëtëk, kulang ang mga doktor kag nars, kag wara it bulong. Amo ria kon may pangplete pa sanda sakay sa traysikël paagto sa hospital. Ti ang iba nga wara-wara gid, agwanta lang panambal ukon hëlatën rën lang andang katapusan. May mga sakit daad nga sarang mabulong sa hospital.

Mayad tana ang parehas kanday Sara Duterte kag bana na nga bisan simple ang pagpangabuhi, nagakaën lang sa karinderya kag nagabakal kang fishball sa kariton, makasarang tana sanda magbayad kang Php205,000 sa sangka restawran sa Tokyo, Japan. Duro tana ang mga imol nga haros makabakal kang sangka kilo nga bëgas kag indi gid makakaën tatlo ka beses sa sangka adlaw hay wara it inugdarawat kang bëgas.

Sunô sa datos kang PSA, 6.7% gid ang ginataas kang presyo kang pagkaën kag mga non-alcoholic beverages. Sakit man ang 8.4% nga gintaas kang mga garastuhon para sa balay, tubig, elektrisidad, gas, kag iban pa nga garatong nga kemikal. Kag ang mga makarilipëng amo ang 14.6% nga inflation sa transportasyon. Ang dyang sa transportasyon pira ko rën dya ka bulan nga ginaantos hay tam-an a gastos ang pagpauli ko sa Antique. Nagtaas ang presyo kang tiket sa eroplano kag mahal ang gasolina hay nagapaabat kag nagapahatëd ako balik sa Iloilo Airport sa partner ko nga si Jay. Kadya abi nga nagapreparar rën ako sa pagretiro sa obra ko dya sa Manila, daw kada bulan nagauli ako sa Antique. Kapin ka gid kadya nga may writing cabin rën ako sa Aningalan.

Ti, may El Niño phenomenon pa kadya nga ber-months asta sa Abril sa sunod nga tuig. Laban gid dya kulangën ang tubig. Sigurado maapektuhan ang mga pananëm kag iban pa nga sektor kang agrikultura pareho kang mga poultry kag babuyan. Madugangan liwan ang gëtëm. Sa pagkaën, bëgas gid ang natam-an sa inflation: 20.3%! Mayad tana akën kisra lang sang-adlaw lang ako nagakaën kang kan-ën kag limitado pa hay amo dya ang bilin kang doktor ko sa dayabetis. Ti, medyo kini ako sa bëgas kag pira rën ka tuig nga amo ako kadya. Ti ang mga wara tana nagadiyeta bay? Kapin pa gid ang bëg-at ang mga trabaho pareho kang mga mangunguma, mangingisda, kag construction worker nga kinahanglan mag-carbo loading agëd may ibatò ang lawas nanda sa pagpangabëdlay?

Hambal ni Presidente Bong Bong Marcos kang sarang adlaw, bakal kuno kita tanan ka baldi kag magsalud kang uran bilang preparasyon sa El Niño. Daw matambling ako kag gusto ko guramësën ang kaugalingën nga buhok ugaring kalbo ako. Hay maan! Mangu ang presidente ta, mangu man ang bise presidente. Dugangan pa kang duro man nga mga mangu nga senador. Ti, maano kita kadya? Daw wara gid kita it masarigan sa mga lideres ta. Wara gid nanda ginaintiyendi ang mangin epekto kang El Niño hay ti duro man tana sanda kuwarta. Kon kinahanglan nanda kang tubig mahimu sanda magpanghakot. Kon magmahal ang mga pagkaën duro man tana sanda kuwarta.

Nagdugang pa sa pagparamuypoy kang siko ko ang resulta kang pinakaurihi nga sarbey kang Pulse Asia. Abaw si Sara Duterte man gihapon ang nagapanguna kag 50% gid. At least 26% si Leni Robredo nga nagapangarwa. Nadëmdëman ko, kang magpadalagan kato si Leni, 8% lang tana. Mas taas kadya. Ang karadlawan pa, sa senatorial preference survey, pangatlo si Robinhood Padilla sa 45.9%. Diyos ko! Haros adlaw-adlaw makita sa telebisyon ang pagkamangu ni Robin pero gusto gihapon tana kang mga botante?

Kunsabagay, Setyembre 17 to 24 pa ang sarbey nga dya. Siguro mabag-o dya sa sunod nga guwa kang resulta. Kang nagligad lang nga semana nagguruwa ang mga unexplained wealth ni Sara Duterte kag daw nadalman rën gid sa pagkamangu si Robin Padilla. Kada tikab na, wara rëgya, wara rugto ang ginapangngasal. Pero kon taas man gihapon sanda sa masunod nga sarbey, ti basi wara rën gid man siguro it paglaëm ang Filipinas. Mas malala pa dya sa 7.2% nga inflation rate. Siguro makuon nga ang inflation rate kang mga utok natën bilang mga botante, 99% gid!

***

Si John Iremil Teodoro nga taga-San Jose de Buenavista, Antique sangka full professor sa Departamento kang Literatura kang De La Salle University sa Manila kon diin tana ang direktor kang Bienvenido N. Santos Creative Writing Center. Nangin Sekretaryo Heneral tana kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Ginbaton na ang S.E.A. Write Award halin sa Kaharian kang Thailand katong 2019.